Czym jest ciągła opieka prowadzona przez położną?

Model ciągłej opieki prowadzonej przez położną (midwife-led continuity of care model) zakłada, że ta sama położna (lub mały zespół położnych) świadczy opiekę nad kobietą w ciąży, porodzie oraz połogu i kieruje kobietę do lekarza specjalisty, jeśli zajdzie taka potrzeba (Sandall et al., 2016).

Położna (zespół położnych) może świadczyć taką opiekę zarówno w środowisku, jak i na terenie szpitala. Badania naukowe z wielu krajów wskazują na liczne korzyści takiego modelu opieki w porównaniu z innymi modelami, w tym przede wszystkim na obniżenie odsetka okołoporodowych interwencji medycznych przy zachowaniu równie dobrych (a jak sugerują niektóre badania, w przypadku niektórych grup kobiet – lepszych) wyników położniczych oraz oszczędności dla systemów ochrony zdrowia. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje ciągłą opiekę prowadzoną przez położną w krajach z dobrze rozwiniętymi programami edukacji położnych, a więc również w Polsce (World Health Organization, 2023).

Mniej interwencji medycznych

Najnowsza aktualizacja przeglądu Cochrane z 2024 roku, obejmująca 17 badań z udziałem ponad 18,5 tysiąca kobiet, potwierdza istotne korzyści płynące z modelu ciągłej opieki położnej. Wykazano, że kobiety objęte tą opieką częściej doświadczają spontanicznego porodu drogami natury (70% vs 66%) oraz rzadziej wymagają episiotomii (23% vs 19%) czy instrumentalnego zakończenia porodu (14% vs 13%) w porównaniu z innymi modelami opieki. Co istotne, w najnowszym zestawieniu stwierdzono mniejszy odsetek cięć cesarskich (16%) w porównaniu do standardowych modeli opieki (15%), choć tutaj istotność statystyczna nie jest silna. Przegląd potwierdza również, że model ten jest bezpieczny i nie zwiększa ryzyka wystąpienia krwotoków poporodowych, poważnych pęknięć krocza (III i IV stopien), niskiej punktacji Apgar (≤7 w 5. minucie życia) czy przyjęć noworodków na oddziały intensywnej terapii. Szczególnie pozytywny wpływ na wyniki położnicze i noworodkowe (w tym obniżenie odsetka cesarskich cięć i porodów przed terminem) zaobserwowano wśród kobiet znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej (Hadebe et al., 2021; Homer et al., 2017; Rayment-Jones et al., 2021).

Jedno badanie z Nowej Zelandii wykazało gorsze wyniki noworodkowe wśród kobiet, które objęte były opieką prowadzoną przez położną w porównaniu do kobiet, które korzystały z opieki prowadzonej przez lekarza (Wernham et al., 2016). Autorzy badania zalecali dalsze analizy, ponieważ nie było jasne skąd wynikały różnice i przestrzegali przed generalizacją.

Większa satysfakcja z opieki oraz doświadczenia porodu

Badania wskazały, że osoby korzystające z ciągłego modelu opieki położnej były bardziej zadowolone z opieki i doświadczenia porodu, pozytywnie oceniały indywidualne podejście, poczucie sprawczości oraz bardziej ufały personelowi medycznemu zaangażowanemu w opiekę niż osoby, które korzystały ze standardowego modelu opieki (Allen et al., 2017; Jepsen et al., 2017; Perriman et al., 2018) Randomizowane badanie kliniczne przeprowadzone w Australii wśród 2314 kobiet wykazały, że kobiety, które otrzymały opiekę w ramach ciągłego modelu prowadzonego przez położną ponad trzy razy częściej wyrażały satysfakcję z opieki w ciąży i po porodzie oraz ponad dwa razy częściej były zadowolone z opieki w czasie porodu niż kobiety korzystające z innego modelu (Forster et al., 2016; McLachlan et al., 2016).

Większa satysfakcja z pracy dla położnych

Położne pracujące w modelu opieki ciągłej były zadowolone ze swojej pracy, miały poczucie świadczenia wysokiej jakości opieki oraz większej sprawczości niż w standardowym modelu opieki, przy zachowaniu możliwości korzystania z zaplecza najnowszych rozwiązań medycyny jakie oferował szpital (Jepsen et al., 2016). Badanie z Australii pokazało, że pomimo dużego obciążenia odpowiedzialnością, położne pracujące w modelu ciągłym miały większą satysfakcję ze swojej pracy, co ich zdaniem, chroniło jej przez wypaleniem zawodowym (Newton et al., 2016). Potwierdzają to badania ze Szwajcarii. Sartori i współautorki (2025) na podstawie kwestionariuszy wypełnionych przez ponad 400 położnych wykazały że położne pracujące w systemie szpitalnym były ponad dziewięciokrotnie bardziej narażone wypalenie zawodowe niż położne pracujące w systemie opieki ciągłej (OR = 9,18; p < 0,001). Położne pracujące w systemie szpitalnym były również o 80% mniej skłonne do deklarowania wyższej satysfakcji z pracy (OR = 0,21; p < 0,001). Blisko połowa uczestniczek pracujących w szpitalach wyraziła zamiar odejścia z zawodu, w porównaniu do jednej na trzy położne pracujące w systemie opieki ciągłej (Sartori et al., 2025).

Przegląd literatury analizujący 22 badania wskazał, że głównymi czynnikami, które sprawiają, że model opieki ciągłej jest satysfakcjonujący dla położnych są: możliwość zbudowania relacji z kobietą, elastyczność i kontrola nad czasem pracy oraz samodzielność (Hanley et al., 2022). Jednocześnie autorki badania podkreślają, że model opieki ciągłej działa najlepiej, gdy położne pracują w małych grupach (zespołach położnych), które zapewniają wzajemne zastępstwa i wsparcie (Hanley et al., 2022). Głównym zagrożeniem dla trwałości tego modelu jest zaś brak wsparcia ze strony kadry zarządzającej oraz zbyt duża liczba przypisanych pacjentek na jedną położną, co może prowadzić do przeciążanie pracą (Hanley et al., 2022).

Lepsze wykorzystanie zasobów

Upowszechnienie ciągłego modelu opieki położnej przekłada się na oszczędności dla państwowych systemów ochrony zdrowia. Wynika to z m.in. z mniejszej liczby wykonanych kosztownych procedur medycznych takich jak znieczulenie zewnątrzoponowe oraz lepszego wykorzystania zasobów ludzkich (Bernitz et al., 2012; Isaline et al., 2019; Koto et al., 2019; Ryan et al., 2013; Tracy et al., 2013). Callander i współautorzy (2024) w randomizowanym badaniu kliniczne z Australii porównali koszty opieki nad 2314 kobietami w ciąży niskiego ryzyka obejmując okres od pierwszej wizyty w ciąży, przez poród, aż do wypisu ze szpitala. Model opieki ciągłej okazał się tańszy, a wynikało to przede wszystkim z rzadszego stosowania znieczulenia zewnątrzoponowego, mniejszej liczby cięć cesarskich i porodów zabiegowych, mniejszej liczby przyjęć na oddziały opieki noworodkowej i intensywnej terapii noworodka, a także krótszego czasu trwania porodu i krótszego pobytu w szpitalu po porodzie u kobiet objętych opieką ciągłą w porównaniu z opieką standardową (Callander et al., 2024).

Dlaczego model opieki ciągłej prowadzonej przez położną przynosi korzyści?

Dostępne badania sugerują, że zarówno lepsze wyniki położnicze jak i większa satysfakcja kobiet i personelu medycznego wynika z możliwości nawiązania relacji pomiędzy kobietą (i jej rodziną), a położną, a co za tym idzie, większym zaufaniu, szacunku oraz sprawczości obu stron (Allen et al., 2017; Bradford et al., 2022; Finlay and Sandall, 2009; Walsh and Devane, 2012). Jednak, jak zauważa Middlemiss i współautorzy (2025) wdrożenie modelu ciągłej opieki prowadzonego przez położne nie powinno być postrzegane jedynie jako „reorganizacja pracy położnych”, ale jako zmiana wymagająca wsparcia strukturalnego i finansowego oraz powinna zostać poprzedzona badaniami lokalnego kontekstu.

Czy ciągła opieka położnej jest odpowiednia tylko dla kobiet w ciąży niskiego ryzyka?

Badania wskazują, że z ciągłości opieki położnej korzystają również kobiety w ciążach wysokiego ryzyka (Tracy et al., 2013). W przypadku ciężarnych wysokiego ryzyka, opieka sprawowana jest przez położną we współpracy z gronem specjalistów.

Model opieki ciągłej prowadzonej przez położną w Polsce?

Model opieki ciągłej prowadzonej przez położne nie jest obecnie dostępny w Polsce w ramach programów finansowanych ze źródeł publicznych. Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej z 2011 roku definiuje położną jako zawód samodzielny. Zgodnie z jej zapisami, położna może samodzielnie sprawować opiekę nad kobietą w ciąży fizjologicznej, oraz podczas fizjologicznego porodu oraz połogu (“Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej,”, 2011). Jest również odpowiedzialna za rozpoznawanie patologii wymagających interwencji lekarskiej. Co istotne, realizacja zleceń lekarskich stanowi jedynie jeden z wielu elementów szerokich kompetencji położnych w Polsce, a nie fundament profesji (Karkowska, 2012)

Od 2017 roku położne w Polsce zyskały formalną możliwość prowadzenia ciąży w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych (NFZ, 2017). Pomimo tego, polski model opieki perinatalnej wciąż pozostaje silnie zmedykalizowany. Opieka prenatalna w przeważającej mierze realizowana jest przez lekarzy. Kobiety bardzo rzadko mają okazję nawiązać relację z położną przed momentem trafienia na salę porodową. W obecnej strukturze systemu, bezpośredni kontakt z samodzielną opieką położniczą następuje zazwyczaj dopiero po narodzinach dziecka, kiedy to opiekę nad kobietą przejmują położne podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).

Nieopublikowane dane analizujące odpowiedzi z 856 ankiet wypełnionych przez położne pracujące w Polsce wykazały, że 66% wykazało chęć pracy w modelu opieki ciągłej.

W Polsce nie ma aktualnie badań, które analizują preferencje kobiet dotyczące systemu opieki położniczej i gotowość do skorzystania z opieki prowadzonej przez położną.  Nasze badania sugerują jednak, że kobiety w Polsce cenią sobie ciągłość opieki. Część z nich, korzystając ze swoich zasobów społecznych i ekonomicznych, stara sobie formę takiej ciągłości zapewnić korzystając z prywatnej opieki w trakcie ciąży bądź z dedykowanej opieki położnej w porodzie (Węgrzynowska, 2021; Węgrzynowska et al., 2023). Mimo że świadczenia te nie gwarantują pełnego modelu opieki ciągłej, stanowią one obecnie najbliższy dostępny w polskich realiach systemowych odpowiednik tego modelu.

Maria Węgrzynowska, Liliana Pięta

Maria Węgrzynowska

Położna, antropolożka kultury, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. W 2016 roku w School of Nursing and Human Sciences, Dublin City University uzyskała tytuł doktora na podstawie rozprawy dotyczącej praktyk i doświadczeń Polek mieszkających w Irlandii związanych z ciążą, porodem i połogiem. Od 2019 roku pracuje w Zakładzie Położnictwa w Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego. W swojej pracy naukowej przygląda się społecznej rzeczywistości opieki położniczej, w tym relacjom władzy w różnych modach opieki nad kobietą w ciąży i porodzie, ich wpływowi na medykalizację oraz samodzielność zawodową położnych. Szczególnie interesują ją praktyki i doświadczenia migrantek, nierówności w dostępie do świadczeń zdrowotnych oraz samodzielność zawodowa położnych. Prywatnie mama Janka i żona Marka.

Bibliografia:

Allen, J., Kildea, S., Hartz, D.L., Tracy, M., Tracy, S., 2017. The motivation and capacity to go “above and beyond”: Qualitative analysis of free-text survey responses in the M@NGO randomised controlled trial of caseload midwifery. Midwifery 50, 148–156. https://doi.org/10.1016/j.midw.2017.03.012

Bernitz, S., Aas, E., Øian, P., 2012. Economic evaluation of birth care in low-risk women. A comparison between a midwife-led birth unit and a standard obstetric unit within the same hospital in Norway. A randomised controlled trial. Midwifery, Place of Birth 28, 591–599. https://doi.org/10.1016/j.midw.2012.06.001

Bradford, B.F., Wilson, A.N., Portela, A., McConville, F., Fernandez Turienzo, C., Homer, C.S.E., 2022. Midwifery continuity of care: A scoping review of where, how, by whom and for whom? PLOS Glob Public Health 2, e0000935. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0000935

Callander, E.J., Jackson, H., McLachlan, H.L., Davey, M.-A., Forster, D.A., 2024. Continuity of care by a primary midwife (caseload midwifery): a cost analysis using results from the COSMOS randomised controlled trial. gocm 4. https://doi.org/10.1136/gocm-2024-000008

Finlay, S., Sandall, J., 2009. “Someone’s rooting for you”: Continuity, advocacy and street-level bureaucracy in UK maternal healthcare. Social Science & Medicine 69, 1228–1235. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2009.07.029

Forster, D.A., McLachlan, H.L., Davey, M.-A., Biro, M.A., Farrell, T., Gold, L., Flood, M., Shafiei, T., Waldenström, U., 2016. Continuity of care by a primary midwife (caseload midwifery) increases women’s satisfaction with antenatal, intrapartum and postpartum care: results from the COSMOS randomised controlled trial. BMC Pregnancy and Childbirth 16, 28. https://doi.org/10.1186/s12884-016-0798-y

Hadebe, R., Seed, P.T., Essien, D., Headen, K., Mahmud, S., Owasil, S., Fernandez Turienzo, C., Stanke, C., Sandall, J., Bruno, M., Khazaezadeh, N., Oteng-Ntim, E., 2021. Can birth outcome inequality be reduced using targeted caseload midwifery in a deprived diverse inner city population? A retrospective cohort study, London, UK. BMJ Open 11, e049991. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-049991

Hanley, A., Davis, D., Kurz, E., 2022. Job satisfaction and sustainability of midwives working in caseload models of care: An integrative literature review. Women and Birth 35, e397–e407. https://doi.org/10.1016/j.wombi.2021.06.003

Homer, C.S., Leap, N., Edwards, N., Sandall, J., 2017. Midwifery continuity of carer in an area of high socio-economic disadvantage in London: A retrospective analysis of Albany Midwifery Practice outcomes using routine data (1997–2009). Midwifery 48, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.midw.2017.02.009

Isaline, G., Marie-Christine, C., Rudy, V.T., Caroline, D., Yvon, E., 2019. An exploratory cost-effectiveness analysis: Comparison between a midwife-led birth unit and a standard obstetric unit within the same hospital in Belgium. Midwifery 75, 117–126. https://doi.org/10.1016/j.midw.2019.05.004

Jepsen, I., Mark, E., Foureur, M., Nøhr, E.A., Sørensen, E.E., 2017. A qualitative study of how caseload midwifery is experienced by couples in Denmark. Women Birth 30, e61–e69. https://doi.org/10.1016/j.wombi.2016.09.003

Jepsen, I., Mark, E., Nøhr, E.A., Foureur, M., Sørensen, E.E., 2016. A qualitative study of how caseload midwifery is constituted and experienced by Danish midwives. Midwifery 36, 61–69. https://doi.org/10.1016/j.midw.2016.03.002

Karkowska, D., 2012. Zawody medyczne, Stan prawny na 1 czerwca 2012 r. ed, Monografie Lex. Wolters Kluwer Polska, Warszawa.

Koto, P.S., Fahey, J., Meier, D., LeDrew, M., Loring, S., 2019. Relative effectiveness and cost-effectiveness of the midwifery-led care in Nova Scotia, Canada: A retrospective, cohort study. Midwifery 77, 144–154. https://doi.org/10.1016/j.midw.2019.07.008

McLachlan, H.L., Forster, D.A., Davey, M.-A., Farrell, T., Flood, M., Shafiei, T., Waldenström, U., 2016. The effect of primary midwife-led care on women’s experience of childbirth: results from the COSMOS randomised controlled trial. BJOG 123, 465–474. https://doi.org/10.1111/1471-0528.13713

Newton, M.S., McLachlan, H.L., Forster, D.A., Willis, K.F., 2016. Understanding the “work” of caseload midwives: A mixed-methods exploration of two caseload midwifery models in Victoria, Australia. Women Birth 29, 223–233. https://doi.org/10.1016/j.wombi.2015.10.011

Organization, W.H., 2023. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience: screening, diagnosis and treatment of tuberculosis disease in pregnant women. Evidence-to-action brief: Highlights and key messages from the World Health Organization’s 2016 global recommendations. World Health Organization.

Perriman, N., Davis, D.L., Ferguson, S., 2018. What women value in the midwifery continuity of care model: A systematic review with meta-synthesis. Midwifery 62, 220–229. https://doi.org/10.1016/j.midw.2018.04.011

Rayment-Jones, H., Dalrymple, K., Harris, J., Harden, A., Parslow, E., Georgi, T., Sandall, J., 2021. Project20: Does continuity of care and community-based antenatal care improve maternal and neonatal birth outcomes for women with social risk factors? A prospective, observational study. PLOS ONE 16, e0250947. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250947

Ryan, P., Revill, P., Devane, D., Normand, C., 2013. An assessment of the cost-effectiveness of midwife-led care in the United Kingdom. Midwifery 29, 368–376. https://doi.org/10.1016/j.midw.2012.02.005

Sandall, J., Soltani, H., Gates, S., Shennan, A., Devane, D., 2016. Midwife‐led continuity models versus other models of care for childbearing women. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004667.pub5

Sartori, P., Stoll, K., Gross, M.M., Oblaser, C., 2025. Burnout, job satisfaction, and intention to leave among midwives in Western Switzerland: The role of caseload and hospital-based practice models. Women and Birth 38, 101952. https://doi.org/10.1016/j.wombi.2025.101952

Tracy, S.K., Hartz, D.L., Tracy, M.B., Allen, J., Forti, A., Hall, B., White, J., Lainchbury, A., Stapleton, H., Beckmann, M., Bisits, A., Homer, C., Foureur, M., Welsh, A., Kildea, S., 2013. Caseload midwifery care versus standard maternity care for women of any risk: M@NGO, a randomised controlled trial. The Lancet 382, 1723–1732. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)61406-3

Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej [WWW Document], n.d. URL https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20111741039 (accessed 2.17.21).

Walsh, D., Devane, D., 2012. A Metasynthesis of Midwife-Led Care. Qual Health Res 22, 897–910. https://doi.org/10.1177/1049732312440330

Węgrzynowska, M., 2021. Private Services and the Fragmentation of Maternity Care in Poland. Med Anthropol 40, 322–334. https://doi.org/10.1080/01459740.2021.1883601

Węgrzynowska, M., Nenko, I., Raczkiewicz, D., Baranowska, B., 2023. Investment in the peace of mind? How private services change the landscape of maternity care in Poland. Social Science & Medicine 337, 116283. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2023.116283

Wernham, E., Gurney, J., Stanley, J., Ellison-Loschmann, L., Sarfati, D., 2016. A Comparison of Midwife-Led and Medical-Led Models of Care and Their Relationship to Adverse Fetal and Neonatal Outcomes: A Retrospective Cohort Study in New Zealand. PLOS Medicine 13, e1002134. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1002134

www.ideo.pl,  ideo-, n.d. Zarządzenie Nr 122/2017/DSOZ [WWW Document]. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – finansujemy zdrowie Polaków. URL https://www.nfz.gov.pl/zarzadzenia-prezesa/zarzadzenia-prezesa-nfz/zarzadzenie-nr-1222017dsoz,6699.html (accessed 4.19.26).

Działania sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska ani organ przyznający nie ponoszą za nie odpowiedzialności.