Ochrona wizerunku na sali porodowej i operacyjnej

Niezależnie od tego, czy rodzisz siłami natury, czy poprzez cięcie cesarskie, masz pełne prawo do poczucia bezpieczeństwa, spokoju oraz szacunku dla Twojej prywatności. Dlatego właśnie Twoje ciało oraz pierwsze chwile życia Twojego dziecka nigdy nie powinny stawać się tłem do promocji szpitala w mediach społecznościowych, materiałem na prywatnym telefonie personelu ani internetowym reportażem bez Twojej wyraźnej i świadomej zgody.

Z prawem Ci do Twarzy

Wierzymy, że znajomość swoich praw nie służy temu, by szykować się na walkę przed wejściem na porodówkę. Poród to czas, w którym powinnaś móc skupić się wyłącznie na sobie, swoim oddechu i dziecku, a nie na pilnowaniu personelu. Dlatego warto wiedzieć z wyprzedzeniem, jakie granice wyznacza prawo i jak w prosty sposób przekazać swoje preferencje zespołowi medycznemu, angażując w to osobę towarzyszącą.

Zgodnie z art. 13 ustawy o prawach pacjenta, wszystkie informacje dotyczące pacjenta, w tym materiały wizualne, są objęte prawem pacjenta do tajemnicy informacji z nim związanych. Art. 23–30 tej ustawy precyzuje, że dokumentacja medyczna może być udostępniana wyłącznie osobom uprawnionym.

Zdjęcia i nagrania na sali – co jest dozwolone, a co nie?

Sale porodowe oraz sale operacyjne to przestrzenie intymne, a nie publiczne. W szpitalu obowiązują bardzo konkretne reguły dotyczące tego, kto i w jakim celu może utrwalać obraz:

• Lekarz, położna ani student nie mają prawa wyciągać prywatnego telefonu komórkowego, aby robić zdjęcia Twojemu ciału, rejestrować procedur zabiegowych czy fotografować rodzącego się dziecka. Wykorzystywanie prywatnych urządzeń do takich celów jest działaniem bezprawnym.
• Czasami wykonanie fotografii jest uzasadnione ściśle medycznie. Taka dokumentacja musi być jednak wykonana wyłącznie certyfikowanym sprzętem należącym do szpitala – zweryfikowanego pod kątem bezpieczeństwa RODO, zarejestrowanego w ewidencji szpitala i objętego procedurą bezpiecznego zapisu w dokumentacji pacjenta. Personel nie może zrobić takiego zdjęcia bez Twojej wiedzy i zgody.
• W szpitalach uniwersyteckich kształcą się przyszli specjaliści, jednak nauka nie może odbywać się kosztem Twojej godności. Wszelkie materiały demonstracyjne lub naukowe mogą być przygotowywane wyłącznie wtedy, gdy pacjentka wyrazi na to dobrowolną, świadomą zgodę, a sam materiał zostanie w pełni zanonimizowany – tak, by nikt nie mógł Cię rozpoznać.

Przeczytaj również: Studenci przy porodzie – jakie masz prawa?

Cięcie cesarskie – prywatność za parawanem? 

Podczas cięcia cesarskiego kobieta zachowuje pełną świadomość, jednak na wysokości klatki piersiowej rozpięty jest sterylny parawan chirurgiczny. Sprawia to, że nie widzisz bezpośrednio pola operacyjnego ani rąk personelu.

Fakt, że nie widzisz pola operacyjnego, w żaden sposób nie oznacza, że tracisz prawo do intymności. Zasłonięcie brzucha parawanem nie daje nikomu prawa do fotografowania nacięcia powłok czy pierwszych momentów po wydobyciu dziecka bez Twojej wiedzy.

Prawo traktuje rejestrowanie wizerunku nagiej osoby w sytuacji bezbronności lub z ukrycia (np. zza parawanu) jako naruszenie intymności, a w skrajnych przypadkach nieuprawnionego nagrywania i udostępniania w sieci – jako czyn karalny (art. 191a Kodeksu karnego). Twoje odsłonięte ciało podlega bezwzględnej ochronie na każdym etapie zabiegu.

Pierwsze chwile noworodka 

Gdy dziecko przychodzi na świat, od pierwszego oddechu staje się odrębnym pacjentem i małym człowiekiem podlegającym ochronie prawnej. Oznacza to, że:

1. Fotografowanie noworodka na stoliku resuscytacyjnym, podczas ważenia czy pierwszych badań nie może dziać się automatycznie na potrzeby “szpitalnego archiwum” czy mediów społecznościowych.
2. To Ty i ojciec dziecka, jako przedstawiciele ustawowi, podejmujecie decyzję, czy wizerunek maluszka może być w jakikolwiek sposób utrwalany i pokazywany.
3. Szpital nie może założyć, że skoro rodzisz na ich oddziale, to masz ochotę oglądać swoje nowo narodzone dziecko w pamiątkowej galerii noworodków na stronie internetowej placówki.

Szpitalne social media: „cud narodzin” a granice prawa

Wiele oddziałów położniczych prowadzi dziś profile na Facebooku czy Instagramie, publikując relacje z sal porodowych, zdjęcia z noworodkami i opisy porodów. Czasami intencje personelu są dobre – chcą pochwalić się sukcesem, pięknym dyżurem czy radosnym powitaniem nowego życia. Jednak granica między radością a naruszeniem prywatności bywa bardzo cienka:

• Zgodnie z prawem i przepisami o ochronie danych (RODO) wizerunkiem jest każda cecha, która pozwala Cię rozpoznać – tatuaż na ramieniu, specyficzne znamię, blizna po wcześniejszym zabiegu, a nawet połączenie Twojego imienia, daty i nietypowej historii porodu.
• Zgoda na publikację wizerunku w celach informacyjnych, promocyjnych czy na social mediach musi być świadoma i całkowicie dobrowolna, odrębna od zgody na sam poród i wyrażona najlepiej na piśmie (art. 81 prawa autorskiego).
• Nawet jeśli pod wpływem emocji zgodziłaś się na zrobienie zdjęcia, masz pełne prawo w dowolnym momencie cofnąć tę zgodę i zażądać usunięcia materiału ze strony lub profilu szpitala.

Fotografia porodowa na Twoich zasadach

Warto wyraźnie zaznaczyć: ochrona intymności na porodówce w żaden sposób nie oznacza, że nie możesz uwiecznić narodzin! Wręcz przeciwnie – fotografia porodowa to wspaniała, zyskująca coraz większe uznanie dziedzina sztuki reportażowej, po którą kobiety i pary sięgają coraz chętniej.

W Fundacji Rodzić po Ludzku od lat współpracujemy z fotografką narodzin, której poruszające, pełne prawdy kadry regularnie wzbogacają nasze kampanie. Tego typu zdjęcia pomagają odczarowywać tabu wokół fizjologii, pokazują siłę rodzących kobiet i stanowią bezcenną pamiątkę cudu narodzin.

Jeśli marzysz o sesji porodowej w szpitalu, warto wcześniej omówić to z placówką. 

Korzystasz z naszej bazy wiedzy? Wesprzyj jej tworzenie i aktualizowanie – przekaż darowiznę. Twoje wsparcie pozwala nam edukować, reagować na naruszenia i wzmacniać świadomość praw tam, gdzie jest ona najbardziej potrzebna. Możesz pomóc, dołączając do nas na Patronite. 

Jak zadbać o swoje granice spokojnie i bez stresu?

Nie musisz wchodzić na salę porodową w roli prawnika ani obawiać się każdego kroku położnej. Aby zapewnić sobie komfort i chronić intymność bez zbędnego napięcia, wystarczą trzy proste kroki:

1. Wpis w Planie Porodu

Plan Porodu to oficjalny dokument, który personel ma obowiązek dołączyć do Twojej dokumentacji medycznej. Wystarczy jedno krótkie, życzliwe zdanie przygotowane w domu:

“Zależy mi na zachowaniu pełnej intymności. Nie wyrażam zgody na fotografowanie ani nagrywanie mnie i mojego dziecka podczas porodu, cięcia cesarskiego oraz po narodzinach, a także na publikowanie jakichkolwiek materiałów w mediach społecznościowych szpitala”.

Jeżeli na sali będzie towarzyszyć Ci zamówiona przez Ciebie fotografka porodowa, warto w tym miejscu dopisać: “Zgodę na wykonywanie zdjęć pamiątkowych posiada wyłącznie obecna ze mną fotografka (imię i nazwisko)”.

Kreator planu porodu

2. Wykreślenie zgód marketingowych na Izbie Przyjęć

Podczas formalności przy przyjęciu do szpitala w formularzach pojawiają się czasem zgody na cele promocyjne czy publikacje. Możesz po prostu przekreślić te punkty długopisem. Szpital ma ustawowy obowiązek przyjąć Cię do porodu i udzielić pełnej, profesjonalnej pomocy medycznej.

3. Zaangażowanie osoby towarzyszącej

To bardzo ważna rola dla partnera, douli lub innej bliskiej Ci osoby. Ustalcie przed porodem, że to osoba towarzysząca czuwa nad Twoją przestrzenią. Jeśli na sali pojawi się ktoś z aparatem lub telefonem w ręku, to osoba bliska może spokojnie i życzliwie powiedzieć: 

“W Planie Porodu zaznaczyliśmy, że nie chcemy żadnych nagrań ani zdjęć. Bardzo prosimy o schowanie telefonu”. 

 Ty masz w tym czasie skupić się na sobie i dziecku.

Co zrobić, gdy zdjęcie lub film pojawiły się w sieci bez Twojej zgody?

Jeśli dowiesz się, że zdjęcie Twoje lub Twojego dziecka trafiło na stronę szpitala, profil społecznościowy oddziału czy prywatne konto pracownika medycznego, pamiętaj, że nie jesteś bezradna. Reaguj spokojnie, ale stanowczo:

1. Zabezpiecz dowód: zanim skontaktujesz się ze szpitalem, zrób zrzut ekranu (screenshot) wpisu lub filmu, tak aby widoczny był adres strony, data oraz treść.
2. Napisz proste wezwanie do usunięcia: skieruj wiadomość (mailowo do rzecznika prasowego szpitala, dyrekcji lub w wiadomości prywatnej na profilu placówki), żądając natychmiastowego usunięcia materiału na podstawie art. 17 RODO (prawo do bycia zapomnianym) oraz art. 81 prawa autorskiego. Szpitale w takich sytuacjach usuwają posty bezzwłocznie.
3. Zgłoś naruszenie: jeśli szpital zignorował Twoją prośbę, możesz złożyć skargę do Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) oraz do Rzecznika Praw Pacjenta.
4. Skontaktuj się z nami: pamiętaj, że możesz napisać do Fundacji Rodzić po Ludzku. Nasi prawnicy monitorują tego typu przypadki, wspierają kobiety w interwencjach i dbają o to, by procedury na polskich porodówkach były coraz bardziej przyjazne i bezpieczne.

Chcesz dowiedzieć się więcej o swoich prawach? Sprawdź materiały z kampanii „Z prawem Ci do twarzy”!

Małgorzata Grajewska, prawniczka

Korzystasz z naszej bazy wiedzy?

Wesprzyj jej tworzenie i aktualizowanie – przekaż darowiznę.

Twoje wsparcie pozwala nam edukować, reagować na naruszenia i wzmacniać świadomość praw tam, gdzie jest ona najbardziej potrzebna. 

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.)

• Art. 2 ust. pkt 1
• Art. 7
• Art. 13–18
• Art. 20 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1
• Art. 24–26

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

• Art. 47

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2509 ze zm.)

• Art. 81 ust. 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO)

• Art. 4 pkt 1 
• Art. 7 
• Art. 9 ust. 1 i ust. 2 lit. a
• Art. 17

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.)

• Art. 191a

Kodeks Etyki Lekarskiej (nil.org.pl)

• Art. 13
• Art. 53

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. z 2024 r. poz. 798)

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2023 r. poz. 1516 ze zm.)

• Art. 36 ust. 4

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1756)

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.)

• Art. 8 § 1
• Art. 23 i art. 24

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809)

• Art. 92, art. 95 § 1 oraz art. 98 § 1

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2023 r. poz. 991 ze zm.)

• Art. 15

Orzecznictwo i trybunały

• Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 9 października 2014 r. (sprawa Konovalova przeciwko Rosji, skarga nr 37873/04)
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2003 r. (sygn. akt IV CKN 1819/00)