Opieka w czasie ciąży – Twoje prawa w ciąży

Standard opieki okołoporodowej powstał po to, żebyś w ciąży, podczas porodu i połogu miała zapewnioną opiekę z szacunkiem oraz realny wpływ na to, co się z Tobą dzieje. Masz prawo współdecydować o opiece, która jest nad Tobą sprawowana. Możesz zadawać pytania, otrzymywać zrozumiałe dla Ciebie odpowiedzi, mówić o swoich potrzebach i podejmować decyzje razem z personelem medycznym. 

Z tego artykułu dowiesz się:

• Kto może być osobą sprawującą nad Tobą opiekę
• Czym jest plan opieki przedporodowej
• Tabela badań kontrolnych w ciąży
• Jak skorzystać z edukacji przedporodowej

To Ty wybierasz, gdzie chcesz rodzić, z kim i kto ma się Tobą opiekować.

Jeśli masz szczególne potrzeby wynikające z niepełnosprawności, to  masz prawo oczekiwać, że opieka okołoporodowa będzie dostępna dla Ciebie oraz że osoby z personelu medycznego będą odpowiednio przeszkolone do udzielania Ci wsparcia.

Przepisy jasno mówią też, co powinno być Ci zapewnione w czasie ciąży. Opieka nie ogranicza się tylko do badań i aspektów medycznych. Ważne są również Twoje samopoczucie, emocje i sytuacja życiowa. Opieka nad Tobą powinna być całościowa. Obejmuje zarówno Twoje zdrowie fizyczne, jak i psychiczne oraz to, czego potrzebujesz na co dzień.

Kto może być osobą sprawującą opiekę zdrowotną podczas ciąży w Polsce

• Położna. Jest niezależną specjalistką opieki zdrowotnej, która może opiekować się kobietami w ciąży i jako niezależna profesjonalistka medyczna pomagać podczas fizjologicznego porodu oraz zapewniać opiekę Tobie i dziecku po urodzeniu. Położna sprawuje opiekę nad kobietami w kobiet w ciążach fizjologicznych, niepowikłanych. Opieka położnej daje możliwość zapewnienia ciągłości opieki. Taki sposób opieki, według współczesnych badań, jest najbardziej skuteczny w poprawie bezpieczeństwa okresu okołoporodowego u matek i dzieci oraz poprawie doświadczenia macierzyńskiego związanego z ciążą, porodem i połogiem.
• Lekarz położnik. To lekarz specjalista w dziedzinie ginekologii i położnictwa lub lekarz ze specjalizacją I stopnia lub w trakcie specjalizacji w dziedzinie ginekologii i położnictwa. Jest uprawniony do sprawowania opieki zarówno nad kobietą w ciąży niepowikłanej, jak i w powikłanej.

Plan opieki przedporodowej – co to jest

Według Standardu plan opieki przedporodowej służy do zaplanowania opieki nad Tobą w ciąży.  To indywidualny harmonogram opieki medycznej, który powinien zawierać:

•  wizyty kontrolne, 
• badania diagnostyczne i laboratoryjne, 
• konsultacje specjalistyczne, 
• działania profilaktyczne i edukacyjne. 

Kiedy powstaje plan opieki przedporodowej

Po potwierdzeniu ciąży osoba, która się Tobą opiekuje (lekarz lub położna), wspólnie z Tobą tworzy plan opieki przedporodowej. Uwzględnia on aktualne standardy oraz Twój stan zdrowia i potrzeby. Plan jest częścią Twojej dokumentacji medycznej i obejmuje całą ciążę aż do porodu.

Czy można zmieniać plan opieki przedporodowej

Tak, plan opieki przedporodowej może być modyfikowany. Rozporządzenie wyraźnie wskazuje, że plan powinien być dostosowywany do Twojej aktualnej sytuacji zdrowotnej i do zmieniających się potrzeb. Zmiany takie mogą wynikać m.in. z nowych wyników badań, pojawienia się powikłań ciąży, zmiany Twoich potrzeb lub  zmiany decyzji co do miejsca porodu.

Plan opieki przedporodowej to dokument

Standard stanowi, że osoba sprawująca opiekę w ciąży dołącza do Twojej dokumentacji medycznej plan opieki przedporodowej i plan porodu, a kiedy zgłosisz się do szpitala do porodu dołącza plan opieki przedporodowej i plan porodu do Twojej wewnętrznej dokumentacji medycznej.

Co obejmuje plan opieki przedporodowej:

• harmonogram wizyt kontrolnych u lekarza lub położnej, odbywających się nie rzadziej niż co 4 tygodnie, 
• informacje o zalecanych badaniach diagnostycznych i laboratoryjnych wraz z terminami ich wykonania, 
• informacje o możliwości udziału w dostępnych programach zdrowotnych, takich jak badania prenatalne czy badania echokardiograficzne płodu,
• udział w edukacji przedporodowej, obejmującej zagadnienia związane z przebiegiem ciąży, porodem, połogiem oraz opieką nad noworodkiem.

Standard zaleca, aby tę opiekę ułożyć w plany – plan opieki przedporodowej i plan porodu. Przygotujesz je razem z wybraną przez Ciebie osobą sprawującą opiekę. Oba te plany są oficjalnymi dokumentami i są częścią Twojej dokumentacji medycznej. Rozporządzenie określa też, kto prowadzi edukację przedporodową w zakresie ciąży, porodu i połogu oraz przysługujących Ci praw. Edukacja ta jest skierowana do Ciebie i ojca dziecka lub innej wskazanej przez Ciebie osoby bliskiej.

Tabela badań, konsultacji i świadczeń w ciąży 

Standard opieki okołoporodowej określa termin oraz zakres świadczeń i działań profilaktycznych, badań i konsultacji medycznych.

Ponadto osoba sprawująca opiekę może zlecić wykonanie dodatkowych świadczeń, które nie są ujęte w tabeli. Standard zaleca też, abyś do 12 tygodnia ciąży miała zrobione USG piersi, kiedy są do tego wskazania (zmiany w piersi lub choroby piersi w rodzinie).

Edukacja przedporodowa – co to jest

To najważniejsze informacje, które w trakcie ciąży powinnaś otrzymać Ty oraz ojciec dziecka lub inna wskazana przez Ciebie osoba bliska. Za edukację przedporodową odpowiada położna. Może ją może prowadzić w formie indywidualnej lub grupowej. Wymiar godzinowy powinien być dostosowany do Twoich potrzeb. Edukacja powinna obejmować zajęcia teoretyczne oraz praktyczne.  Lekarz położnik również ma obowiązek prowadzić edukację przedporodową, przy czym Standard wskazuje, że powinna ona odbywać się w formie indywidualnej.  

Zakres edukacji przedporodowej

Standard zawiera ramowy program i zakres tematyczny edukacji przedporodowej o ciąży, porodzie i połogu. 

Rozporządzenie podkreśla rolę wsparcia społecznego, dlatego jednym z zakresów edukacji przedporodowej są:

• informacje dotyczące wsparcia emocjonalnego, informacyjnego, instrumentalnego, materialnego  
• informacje o systemie wsparcia w przypadku zjawiska przemocy domowej
• przepisy Standardu, praw pacjenta czy ochrony prawnej kobiet w ciąży i matek.

Edukacja dotycząca ciąży powinna obejmować przekazanie praktycznej wiedzy na temat: 

• rozwoju dziecka, 
• zmian zachodzących w Twoim organizmie, 
• zalecanych badań i wizyt kontrolnych, 
• zasad zdrowego stylu życia, w tym diety i aktywności fizycznej
• profilaktyki infekcji i szczepień, 
• bezpiecznego stosowania leków. 

Ważnym elementem jest również przygotowanie Ciebie do radzenia sobie z dolegliwościami fizycznymi i emocjonalnymi oraz rozpoznawania objawów alarmowych wymagających konsultacji medycznej.

W zakresie przygotowania do porodu edukacja powinna obejmować informacje o:

• rozpoznawaniu początku porodu, 
• wskazaniach do zgłoszenia się do szpitala 
• przebiegu porodu
• wyborze miejsca porodu 
• obecności osoby bliskiej, 
• pozycjach porodowych, 
• metodach łagodzenia bólu 
• znaczeniu kontaktu skóra do skóry i wczesnego rozpoczęcia karmienia piersią. 

Edukacja przedporodowa powinna zawierać również informacje dotyczące cięcia cesarskiego, jego wskazań oraz przebiegu.

Edukacja dotycząca połogu powinna koncentrować się na procesie powrotu organizmu do formy po porodzie, zarówno w aspekcie fizycznym, jak i emocjonalnym. Obejmuje ona również:

• przygotowanie do rozpoznawania ewentualnych trudności, takich jak obniżony nastrój czy depresja poporodowa,
• przekazanie wiedzy na temat karmienia piersią, opieki nad noworodkiem i niemowlęciem 
• zapewnienia bezpieczeństwa noworodkowi, w tym reagowania w sytuacjach nagłych.

Edukacja przedporodowa ma za zadanie zmniejszyć Twój lęk przed porodem i przygotować was oboje do opieki nad dzieckiem.