Położna i kobieta rodząca splatają ręce w geście wsparcia.

Prawa pacjenta

Stan prawny na dzień: 21.03.2022 r.

Prawa pacjenta stanowią integralną część szeroko rozumianych praw człowieka (Dorota Karkowska 2004, Prawa Pacjenta, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa). Podobnie jak w przypadku innych praw, podstawą praw pacjenta jest uznanie niezbywalnej godności człowieka, jego autonomii i wolności w każdej sytuacji. Prawa pacjenta wyodrębnione zostały ze względu na szczególną sytuację, w jakiej znajduje się pacjent, który poprzez chorobę popada w słabość i uzależnienie i ze względu na to wymaga specjalnej ochrony” (Marek Balicki 1996, Prawa Pacjenta – wybrane zagadnienia, Szkoła Praw Człowieka, Teksty wykładów, Zeszyt 5, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa).

Omawiane prawa sformułowane są w formie powinności lekarza, pielęgniarki czy położnej. Jest to np. prawo do informacji sformułowane m.in. w art. 31 Ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty w formie nakazu poinformowania pacjenta o stanie zdrowia, proponowanych metodach diagnostycznych etc.

Istota praw pacjenta związana jest ze swoistą relacją łączącą pacjenta i lekarza (lub innym personelem medycznym).

Relacja ta charakteryzuje się nierównością podmiotów – pacjent jest laikiem w sprawach medycznych i w sytuacji choroby zależy od profesjonalistów.

Wzmocnieniu jego sytuacji w tej nierównej relacji służą prawa pacjenta. Relacje pomiędzy pacjentem, a osobami udzielającymi świadczeń medycznych coraz rzadziej pozostawiane są obyczajowości społecznej, etyce zawodowej, czy też swobodnie zawieranym umowom. Za to stają się przedmiotem regulacji ustawowej. Istotne jest, aby stosunek ten był oparty na równych i sprawiedliwych zasadach, tzn. aby obowiązek podmiotu udzielającego świadczenia zdrowotnego łączył się z uprawnieniem pacjenta i odwrotnie.

W środowisku medycznym rodzi to nieporozumienia.

Po pierwsze istnieje przekonanie, iż prawa pacjenta antagonizują pacjentów i lekarzy (Maria Boratyńska, Przemysław Konieczny 2001, Prawa Pacjenta, Difin, Warszawa).

Tymczasem prawa pacjenta przyczyniają się do uporządkowania relacji między lekarzem i pacjentem. Przede wszystkim do odróżnienia oczekiwań pacjenta od jego uprawnień.

Prawa pacjenta stanowią zespół uprawnień o jasno wytyczonych granicach i określają zakres obowiązków lekarza lub innej osoby udzielającej świadczeń medycznych.

Po drugie częsty jest zarzut, że prawa pacjenta ustanawiają nierówność w relacji pacjent – lekarz. A wręcz zagrażają interesowi lekarza, ponieważ mówią o poszanowaniu godności pacjenta, a nie wspominają o godności lekarza.

Tymczasem, jak pisze M. Balicki, potrzeba regulacji w tej dziedzinie wynika ze wspomnianej wyżej asymetrii wpisanej w relację pomiędzy pacjentem, a instytucją lub osobą świadczącą usługi medyczne. Efektem tej asymetrii jest bowiem silne podporządkowanie pacjenta dominacji systemu medycznego.

 

W Polsce podstawowe uregulowanie prawne praw pacjenta znajduje się w szeregu ustaw, w szczególności w:

  1. Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
  2. Ustawie z 6 listopada 2008 o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2020 r. poz. 849)
  3. Ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2021 r. poz. 790)
  4. Ustawie z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej ( Dz.U. z 2022 r. poz. 551)
  5. Ponadto unormowania w zakresie praw pacjenta zawarte są również w Kodeksie Etyki Lekarskiej oraz Kodeksie Etyki Pielęgniarki i Położnej.

W naszym serwisie prezentujemy omówienie poszczególnych praw pacjenta w kontekście opieki okołoporodowej i sytuacji pacjentki – kobiety rodzącej.

Informacje odnoszące się do najczęstszych naruszeń praw pacjenta wobec pacjentek oddziałów położniczych zostały opracowane na podstawie danych zebranych w trakcie 4. edycji akcji społecznej „Rodzić po ludzku” w 2006 r., a przede wszystkim listów i relacji nadesłanych przez uczestniczki tej kampanii.

 


fot. Paulina Splechta Birth Photography & Films, Florida, USA www.facebook.com/paulinasplechta/ www.instagram.com/psplechta_birthphotography/

Czytaj także: